Algemeen secretaris van de confessionele vereniging ziet tekenen van hoop in de PKN. Interview in Centraal Weekblad (17 oktober 2008) door Kees van Oosten 

KATWIJK – “We houden de hand aan de ploeg en proberen een rechte voor te trekken. Dat betekent dat je niet voortdurend achterom moet kijken want dan ga je slingeren. We kijken vooruit en dan zie ik tekenen van hoop, er gebeuren goeie dingen in de Protestantse Kerk. De kerk van Jezus Christus hoeft zich niet in de hoek te laten zetten als een marginaal gebeuren. In de kerk zit een machtig kapitaal aan zorg en barmhartigheid, dat niet in economische waarde valt uit te drukken. Wanneer de kerk zou omvallen, zou het een stuk guurder in onze samenleving worden.”

Ds Barend Weegink (57) is één van de tien hervormde predikanten in Katwijk aan Zee en nu voor 40 procent werkzaam als algemeen secretaris van de confessionele vereniging. Officieel begint de deeltijdfunctie per november, maar het p r werk is al volop bezig. Voor de resterende 60 procent blijft hij gewoon dominee in Katwijk. Hoe dat in de praktijk geregeld wordt, zal gaande de rit duidelijk worden. “Ik krijg bijstand in het pastoraat, maar het zal niet zo zijn dat ik bijvoorbeeld donderdag en vrijdag niet beschikbaar ben voor de gemeente. Zo werkt dat niet in domineesland, dat is toch een continubedrijf waarin je het een naast het andere moet poten. Ik ga wat zaken aanslingeren en coördineren en ik word het aanspreekpunt van de vereniging.”

Hij kreeg landelijke bekendheid door zijn verzet tegen de kerkfusie. Eens hervormd, altijd hervormd. Op zijn visitekaartje staat dan ook: Barend Weegink, hervormd predikant Protestantse Kerk in Nederland. De oerhervormde Weegink, fervent aanhanger van de volkskerkgedachte, kan het woord PKN nauwelijks door zijn strot krijgen, maar hij geeft graag toe dat er tekenen zijn van nieuw elan in die gefuseerde kerk. Wellicht nog belangrijker: De top van de PKN bestaat uit orthodoxe christenen, die Jezus Christus centraal stellen. Hij relativeert het ledenverlies: “Het ledental neemt jaarlijks af met drie procent, maar het is niet zo dat horden mensen aan de bel trekken en zeggen: “Ik laat me uitschrijven als lid.” We hebben te maken met een hoog sterftecijfer, het probleem is dat er te weinig aanwas en instroom van jongeren is.” 

Reflectie 

De benoeming valt samen met de oprichting van de stichting Schrift en Belijden, “het pas geboren kindje van de CV”, waaraan de algemeen secretaris leiding zal geven. Het is de bedoeling dat de stichting beleid zal maken en artikelen zal publiceren, waarin het gedachtegoed van de vereniging wordt verwoord en uitgevent. Meer reflectie dan actie, geheel in lijn met het bedachtzame karakter van de confessionele vereniging, tot de fusie een modaliteit binnen de Nederlandse Hervormde Kerk.

De confessionele vereniging onderscheidt zich daarin van het Confessioneel Gereformeerd Beraad, waarmee de verenging inhoudelijk op één lijn staat. Maar er is wel degelijk een cultuurverschil, dat wellicht het beste valt te vergelijken met het verschil tussen de voormalige ARP en de CHU, de politieke partij die het politieke onderdak was van de confessionelen. Weegink, die vóór de vorming van het CDA al lid was van de CH-jongerenorganisatie en nu rechts in het CDA staat, heeft een samengaan van beide confessionele clubs dan ook niet tot prioriteit verheven. “We komen uit twee verschillende culturen, het heeft geen zin om dat te ontkennen. We zijn een oude vereniging met een rijke traditie die teruggaat tot Hoedemaker in de negentiende eeuw. We zijn zelfs ouder dan de gereformeerde bond. De gereformeerde tegenhanger, het confessioneel beraad, bestaat pas enkele tientallen jaren en is ontstaan uit protest tegen de Verkuitering van de gereformeerde kerk synodaal. Van oudsher zijn gereformeerden wat meer activistisch dan hervormden. Dat is de aard van het beestje. Dat zie je ook in de politiek. In het CDA is de invloed van de CHU niet een, twee, drie aan te wijzen. Het CDA draagt vooral het stempel van de ARP en de KVP. We zijn, zowel in de kerk als in de politiek, wat meer beschouwend. Net hebben we met driehonderd mensen in Den Haag een reünie gehad rond een eeuw christelijk-historisch gedachtegoed. ‘Niet de macht, wel de persoonlijke autoriteit’, werd daar gezegd. Het klonk allemaal confessioneel en ethisch. Het ligt nogal sfeergevoelig en niet zo doenerig.”Het ledental van de confessionele vereniging mag dan getalsmatig weinig voorstellen, de aanhang is groot. Weegink schat dat enkele honderdduizenden kerkleden tot de confessionele modaliteit gerekend kunnen worden. Een zwijgende meerderheid, van wie ds Barend Weegink de representant is. Centrum-rechts, zowel in de kerk als in de politiek, met de nadruk op centrum. “We zijn voorstanders van het harmoniemodel. Hervormden zijn geen scherpslijpers.” 

Touwtrekken 

Weegink kwam als lid van de hervormde synode en het breed moderamen van de kerk veelvuldig in het nieuws, omdat hij tot het laatst toe de voorkeur gaf aan een federatie van de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Lutherse Kerk boven een fusie. De door-en-door hervormde Weegink liet zich daarbij mede leiden door Aalders’ Hervormd Pleidooi en de situatie in Katwijk aan Zee, met (toen) 20.000 leden de grootste hervormde gemeente in ons land. Noch de gemeenteleden noch de predikanten zaten te wachten op de Protestantse Kerk in Nederland die in de plaats zou komen van de oude, vertrouwde volkskerk. Een scheuring was onafwendbaar. Vrijwel direct nadat de PKN een feit was, gingen twee predikanten (Vlietstra en Van Vlastuin) met hun aanhang over naar de Hersteld Hervormde Kerk. Een jarenlange strijd over de beide pastorieën en het kerkgebouw wat de hersteld hervormden zou toekomen, was het gevolg. Beide partijen gaven niet toe. Na moeizaam touwtrekken ziet het ernaar uit dat de afgescheiden dominees in de pastorie mogen blijven wonen: de vijf kerken blijven echter in bezit van de hervormde gemeente van Katwijk aan Zee. De kerkdiensten van de HHK worden gehouden in een sporthal. “De hoedjes zitten nu onder de ringen”, weet Weegink, die overigens liever had gezien dat de hervormde gemeente één van de vijf kerken als teken van goede wil aan de hersteld hervormden had geschonken. “Dat had best gekund, maar er is anders beslist. Het is een prestigestrijd geworden. Jammer, dat was niet nodig geweest.”

De twee open gevallen plekken in het predikantenteam zijn ook ingevuld. De hervormde gemeente van Katwijk aan Zee heeft weer tien predikanten: vijf confessionelen en vijf bonders. “De algemene kerkenraad wil op die manier laten zien dat we het verlies van de hersteld hervormden hebben opgevangen. Of dat waar is, laat ik wijselijk in het midden. Maar goed, één predikant er bij was geen optie, dan was de verhouding tussen confessioneel en bond verstoord.” 

Albert van den Heuvel 

Maar, zoals gezegd, Weegink wil niet meer achteruit kijken, hoewel de oude, vertrouwde volkskerk hem dierbaar is. Tegelijkertijd is er in die gefuseerde kerk een beweging naar de orthodoxie zichtbaar, in combinatie met enige voorzichtigheid in het doen van politieke uitspraken vanaf de kansel. De tijd dat de toenmalige secretaris-generaal van de Nederlandse Hervormde Kerk, dr. Albert van den Heuvel, de kerkleden tussen de regels door aanmoedigde om toch vooral links te stemmen, ligt ver achter ons. “Al die politiek eenzijdige uitspraken over kernenergie en Zuid-Afrika hebben veel mensen van de kerk vervreemd. Dat heeft veel schade aangericht. Natuurlijk, de kerk is een veelkleurig gezelschap; maar je gaat te ver als je suggereert dat je geen goed christen bent, wanneer je de linkse idealen niet bent toegedaan. En dat is er gebeurd. De kerk heeft de persoon van Jezus Christus als Redder centraal te stellen. Het is haar core business om het eeuwig evangelie te verkondigen. Daar heeft ze de handen vol aan.” 

Klare wijn 

In het belijden van de kerk wordt in de PKN ook klare wijn geschonken.”Waar staan we als protestantse kerk voor? Waar gaat het om in het christelijke geloof? Op die vragen is in het spoor van de traditie een duidelijk antwoord gekomen in de belijdenisgeschriften van de PKN. De Bijbel is geen boek met allerlei verhaaltjes, maar het Woord van God, in verschillende lagen. Niet de twijfel mag de overhand voeren, maar de zekerheid van de dingen die je niet kunt zien, zoals Paulus zegt. Geloof ik dat Jezus Christus geleefd heeft en dat Hij voor onze zonden is gestorven aan het Kruis en is opgestaan uit de dood? Ja, dat geloof ik, dat is het fundament van de christelijke kerk. Die kerk staat voor een gezonde, eigentijdse orthodoxie. Duidelijkheid alstublieft. En laat die kerk nou ook weer eens goede boodschappen geven voor de samenleving. Ze is er om voorzichtig en bescheiden maar ook zelfbewust te spreken in het publieke domein. Heus, daar wachten mensen op. Ze moet ophouden met alleen maar huishoudelijke zaken binnen haar eigen bedrijf te doen. Een kerk voor het volk, die willen we zien. Dat geeft groei.“ 

Op goed gerucht 

De orthodoxie heeft in het huidige tijdsgewricht de wind in de zeilen. Binnen de PKN maken de hervormde en gereformeerde confessionelen, de gereformeerde bond en het Evangelisch Werkverband vooral de dienst uit. Ondanks alle verschillen komen die drie stromingen regelmatig naar buiten met eensgezinde standpunten over de betekenis van het christelijke geloof. De midden-orthodoxie, tot voor kort toonaangevend binnen de protestantse kerk, lijkt naar de marge te zijn verdreven. “Dat klopt. Op Goed Gerucht probeert in het vacuüm van de midden-orthodoxie te treden, maar het slaat op het grondvlak niet erg aan. Logisch. De trouwe kerkleden behoren nu eenmaal tot het behoudende deel van de kerk.” 

Arenda Haasnoot 

Die ruk naar de orthodoxie weerspiegelt zich in de samenstelling van het Moderamen van de Generale Synode van de Protestantse Kerk in Nederland. Preses is ds. Gerrit de Fijter, een “lichte” bonder uit Kampen en vice-preses is de 35-jarige Arenda Haasnoot, gereformeerd predikant in Geldermalsen en sympathiserend met het Evangelisch Werkverband. De confessioneel dr. Arjan Plaisier werd onlangs tot scriba benoemd. Over de opvolging van de 63-jarige De Fijter wordt druk gespeculeerd, ook in hervormd Katwijk, niet in de laatste plaats omdat Arenda Haasnoot geboren en getogen in Katwijk aan Zee is. Weegink weet als geen ander hoe de hazen lopen en is er van overtuigd dat Arenda Haasnoot kan rekenen op de steun van de confessionele achterban. Dat klinkt vreemd voor een club die tot voor kort moeite had met de vrouw in het ambt, maar dat is volgens Weegink in de meeste gemeenten verleden tijd. ”We staan in de traditie, maar dat wil niet zeggen dat we halsstarrig vasthouden aan het verleden. De vrouw in het ambt is binnen de confessionele vereniging geen zaak waarmee de kerk staat of valt. Het gaat er niet in de eerste plaats om of de preses een man of een vrouw is, maar of hij of zij het rechtzinnig geloofsbesef in de kerk anno 2008 kan verwoorden. Ik hoor positieve dingen over haar. We zijn blij met de boodschap die ze afgeeft. Daar komt bij dat Arenda Haasnoot een leuke, jonge vrouw is, die midden in de maatschappij staat. Dat is mooi meegenomen.” 

Zakelijk 

Even later: “Ze heeft pas haar visitekaartje afgegeven door de manier waarop ze de synodevergadering heeft geleid. Het ging niet alleen over Numeri (het nieuwe landelijke systeem voor de ledenregistratie, red.), maar ook over de doopvisie en geestelijke contacten met anderen. Voortreffelijk. Zakelijk, met een vleugje humor. Per saldo zijn het vooral de vrouwen de kerk dragen. Maar ik hoop wel dat de mannen ruim in de ambten vertegenwoordig blijven”.
- Ze is wel gereformeerd, ook in haar dadendrang. Stuit dat een bedachtzame confessioneel niet tegen de borst?“Kom, we moeten af van die schema’s. Als kerk in een minderheid kunnen we het ons ook niet meer permitteren om onderling te gaan bekvechten. We mogen blij zijn dat iemand met zoveel kwaliteiten, zich in wil zetten voor de kerk die mij lief is.”

Ook van de gereformeerde bond, waar vrouwelijke ambtsdragers toch taboe zijn, verwacht hij geen machtsblokkade. In dit verband wijst hij er op dat de bond in de afgelopen decennia drie synodevoorzitters heeft mogen leveren: Bert van Vreeswijk, Arie-Willem van der Plas en Gerrit de Fijter. “Dat heeft te maken met kerkpolitiek. Het is nu de beurt aan iemand van buiten de bond. Dan kom je snel bij Arenda Haasnoot uit. Misschien is het even slikken, maar ik denk dat ze ook in die kring op sympathie kan rekenen.”

Dirk Kuijt

Niet alleen Arenda Haasnoot, ook voetballer Dirk Kuijt, de nationale troetelbeer, is een geboren en getogen Katwijker. De speler van FC Liverpool maakt er geen geheim van dat hij christen is, al schreeuwt hij dat niet van de daken. Heel voetbalminnend Nederland leefde mee bij de ziekte en dood van zijn vader, met wie hij een hele hechte band had. Weegink stond naast Dirk Kuijt  bij de kist van zijn vader. “Ik heb hem en zijn moeder persoonlijk gecondoleerd met het verlies. Met voetbal heb ik overigens helemaal niets, daarvoor moet je bij mijn vrouw zijn. Dirk Kuijt is een gelovige jongen. Hij is in de kerk getrouwd met een meisje uit Katwijk, hij heeft zijn kinderen laten dopen en wie ben ik dan om te vragen of hij wel vaak genoeg in de kerk komt of waarom hij op zondag voetbalt. Hij bereikt mensen die ik niet kan bereiken. Ook dat is confessioneel, dat je een ander niet meteen de maat neemt. Ieder heeft zijn eigen verantwoordelijkheid.” 

Oase 

Ondanks alle interne kerkelijke perikelen voelt het gezin Weegink zich als een vis in het water in Katwijk aan Zee. Een enclave, of beter gezegd een oase, in de geseculariseerde Randstad. “Natuurlijk, het is hier ook wat minder dan het geweest is, maar we praten hier nog in honderden en niet in tientallen. De christelijke waarden en normen zijn nog in tact. Ik probeer wel kritisch bij te sturen als ik merk dat mensen de traditie als vanzelfsprekend aannemen. Dan roep ik: toe, niet alles op de automatische piloot!” Het gezin is er nu geworteld, reden waarom het echtpaar Weegink binnenkort de pastorie zal inwisselen voor een koopwoning, een kilometer verderop. Hij geeft hiermee een signaal af dat hij niet gauw zal verkassen. De drie zoons, Jonathan (30), Christiaan (28) en Floris (26) wonen in Katwijk, hebben er hun vriendinnen en werken in de Randstad. “Ze zijn allemaal bij de kerk gebleven en deden belijdenis, nee niet om mij.” Jonathan, “hij trouwt volgend jaar”, zit namens het CDA in de gemeenteraad.”Ik ben in de afgelopen jaren wel meermalen benaderd, onlangs nog, met de vraag of ik een beroep in overweging wilde nemen. Toen ik in 1993 naar Katwijk kwam, zeiden collega’s tegen me: “Daar ga je niet meer weg.” Ze hebben gelijk gekregen. We hebben het hier uitstekend naar de zin, ook al ben ik een echte Tukker, wat minder onstuimig dan de mensen aan de zee. We hebben hier de voordelen van de grote steden om ons heen en de geborgenheid van een dorp.” 

Promoveren 

Naast het predikantschap, zijn werk voor de confessionele vereniging en als hobby zijn reizen voor DrieTour, wil Weegink promoveren bij prof. dr  Jan Hoek in Kampen op de theoloog A.J.Th. Jonker uit de (orthodoxe) ethische stroming uit het begin van de twintigste eeuw. Het onderwerp ligt dichtbij het confessionele denkwerk dat hij nu gaat aanvatten. “Ik hou er van om verschillende ballen tegelijk in de lucht te houden. Wanneer je poosje met het ene bezig bent geweest, ga je voor de afwisseling weer wat anders doen. Dat voorkomt een burn-out. Sommige mensen vragen wel eens: “Hoe lang moet je nog?” Daar denk ik geen seconde aan. Ik ben met hart en ziel dominee, heb uitdagingen nodig en het is mijn lust en mijn leven om in het spoor van de traditie het evangelie te mogen verkondigen.”