Missionaire ronde: Kerk naar buiten
Bijdrage van gastschrijver
vrijdag, 04 december 2009

De kerken verkeren in zwaar weer, maar de situatie is niet hopeloos. Moet de Protestantse Kerk vrezen voor haar toekomst? Onder leiding van ds. Hans van Ark en drs. Nynke Dijkstra- Algra werd daarom in de Ontmoetingskerk te Katwijk aan den Rijn een thema-avond onder de naam ‘De kerk naar buiten’ gehouden. Centrale vraag was: ‘Hoe richt je je als kerk niet alleen op de eigen leden, maar ook op mensen aan de rand van de kerk of erbuiten?’ 

door Pieter Hartevelt

Missionair team op bezoek

De goedbezochte bijeenkomst van 25 november was er één in een reeks van tachtig, die van najaar 2009 tot voorjaar 2010 wordt gehouden en elke classis (regionale kerkvergadering) in Nederland aandoet. “Kerk naar buiten zijn, heeft te maken met dat wat van binnen zit, het geloof in God, naar buiten brengen. Dat doe je er als kerkelijke gemeente niet een beetje bij. Dat is essentieel aan het kerk zijn”, aldus ds. Hans van Ark, zelf predikant in Wezep. “Mijn kerk is een bloeiende geloofsgemeenschap die tegen de landelijke trend van kerkverlating ingaat. Een grote toeloop van nieuwe leden biedt niet alleen nieuwe kansen en uitdagingen, maar ook problemen. De kerk verandert er door. Oudere kerkleden hebben soms moeite zich aan de nieuwe situatie aan te passen. Zo zei een van hen tegen mij: ‘Dominee, dit is mien kerke niet meer’.” Van Ark wijst de terughoudendheid om over het geloof te vertellen aan als een van de oorzaken van het gebrek aan aanwas het bij uitstek de taak van de kerk is om de boodschap van het heil te vertellen en door te geven. 

Dertig modellen

Om een keer te brengen in de neerwaartse trend presenteerde Van Ark samen met Nynke Dijkstra- Algra, met wie hij het team Missionair Werk en Kerkgroei van de Protestantse Kerk in Nederland vormt, dertig kansrijke modellen voor de missionair gemeente. Deze modellen variëren van ‘de gemeente aan de maaltijd’ en ‘de gemeente voor toeristen’ tot ‘de gemeente met hart voor cultuur’.Dijkstra- Algra: “De modellen zijn bedoeld als ideeën, niet als strakke kaders. Ze moeten kerken helpen na te denken over wie ze zijn, om van daaruit ook buiten de kerkmuren aanwezig te zijn”.

Van Ark moet, als hij het heeft over missionaire actie, vooral denken aan het werkwoord gunnen. “Dat is tweeledig. Allereerst is het geloof iets kostbaars. Voor mij is Gods liefde de grond van mijn bestaan en dat is iets wat ik anderen ook graag gun.Ten tweede is gunnen vooral ruimte bieden om in vrijheid met elkaar te communiceren over geloof, zonder enige dwang.” Volgens Van Ark moet de kerk naar buiten treden, naar de mensen toegaan, zich onder hen begeven.Om een missionaire kerk te zijn moet de kerk ook durven veranderen. “En de kerk is daar niet goed in”, aldus Van Ark. “Ik zie het ook in persoonlijk leven. Mensen houden het liefst alles bij het oude. In preken wordt veel gesproken over verandering en bekering, maar er is een verschil tussen zeggen en doen. Missionair werk is vooral keuzes maken.” Nu blijkt uit allerlei rapporten dat kerken vaak erg veel doen, soms té veel. Daarom luidt het advies: minder activiteiten ontplooien binnen de kerken. Van Ark: “Maar doe wat je doet met een missionaire houding. Dat zal meer ontspanning en meer vreugde brengen”. 

Urgentie

Tijdens de bijeenkomst werd de film ‘Voor hen… een film met een missie’ vertoond waarin de kerkelijke situatie in Nederland wordt geschetst. De boodschap van de film is duidelijk. De situatie van de kerk is niet gunstig. De PKN kent een ledenverlies van 2,6 procent per jaar. Een simpele rekensom laat zien dat in dit tempo er over dertig jaar geen protestantse kerk meer is. Er is dus een groot gevoel van urgentie.Een aantal deskundigen en gewone kerkgangers geeft in de film zijn mening over hoe het tij te keren valt en waarom het verdwijnen van de kerk een groot verlies is voor de Nederlandse samenleving. Uit sociologisch onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat het aantal vrijwilligers onder trouwe kerkgangers uitzonderlijk hoog is. Verder wordt duidelijk dat de kerk, net als het verenigingsleven, de vakbonden en politieke partijen, te lijden heeft onder maatschappelijke ontwikkelingen als individualisering en afnemende betrokkenheid. Als mensen zich ergens voor inzetten, is de commitment lager en vooral van korte duur.Uit een ander onderzoek bleek bovendien dat Nederlanders voor een heel groot deel wel gelovig zijn (meer zelfs dan in landen om ons heen), maar niet kerkelijk. Dit is een verschijnsel dat in sociologentaal believing without belonging (geloven zonder ergens bij te horen) heet. Hier liggen kansen voor de kerk. In de praktijk moet echter worden geconstateerd dat er vaak sprake is van lethargie en dat men denkt dat de trend van kerkverlating onomkeerbaar zou zijn.

Aanpassen

Er zijn echter kerken, ook binnen de PKN, die tegen de algemene trend ingaan. Dit geeft hoop.Daarbij moet worden opgemerkt dat de kerk, om te overleven, haar structuur aan de veranderende omstandigheden en behoeften zal moeten aanpassen. De kern van de kerk is het gemeenschappelijkeleven, maar dit heeft ook vaak duidelijk afgebakende grenzen.Voor buitenstaanders kan dit een te hoge drempel zijn. De grenzen zullen poreuzer moeten worden, zodat ook mensen die incidenteel willen participeren de weg naar de kerk zullen vinden.Na afloop van de film konden de aanwezigen hun opmerkingen plaatsen. De rest van de avond kon men met de uitgedeelde werkmappen aan de slag en in groepen met elkaar van gedachten wisselen over de toekomst van de kerk. Deze toekomst is als men sociologen mag geloven niet bijzonder rooskleurig. De vraag bij velen is of dit terecht is.De bekende priester Antoine Bodar noemde sociologen al ‘moderne piskijkers’ en hekelde het feit dat zij in al deze prognoses geen rekening houden met het werk van de Heilige Geest. In het tv-programma ‘Het vermoeden’ vertelde ds. Jean-Jacques Suurmond ooit niet wanhopig te zijn over de toekomst van de kerk. ‘Het is immers Gods toko.’ Daarnaast kan de PKN wellicht ook de volgende opmerking uit de zaal ter harte nemen: ‘Moet de kerk niet de weg naar de mensen terugvinden in plaats van de mensen de weg naar de kerk te tonen?’

Van de webredactie:

Pieter Hartevelt schreef bovenstaand verslag voor het weekblad Katwijk Speciaal (n.b. een gratis huis aan huiskrant!) van 1 december 2009. Hij bezocht de missionaire bijeenkomst in de classis Katwijk, die op 25 november plaatsvond. Vooraf aan de avond was er ’s middags was er een speciale bijeenkomst voor predikanten en kerkelijk werkers uit de regio. Met 22 aanwezigen was de opkomst van de professionals groot. Naast het missionair team waren ook ds. Dick Looijen (directeur van de IZB uit Amersfoort) en Dick van Dijk (gemeenteadviseur voor de regio) betrokken.

Meer informatie