Ds. Leo van Rikxoort verwoordt zijn gedachten over de toekomst van de kerk. Een bijdrage over witte raven en gevoelstemperatuur...

De kerk van de toekomst / de toekomst van de kerk

Door ds. Leo van Rikxoort

Veel gemeenten in de PKN kennen leegloop. En helaas niet alleen Protestantse gemeenten! Ook andere kerkgenootschappen weten ervan mee te spreken. Hoewel er ook een aantal ‘witte raven’ is, waaronder – om één voorbeeld te noemen – de Vrije Baptistengemeente ‘Bethel’ in Drachten van ds Orlando Bottenbley. De secularisatie verslaat haar duizenden en de kerk is in een minderheidspositie terechtgekomen.

Dat betekent overigens niet dat er onder de mensen die niet meer geloven geen religieus verlangen bestaat. Oud-Trouwjournalist Koert van der Velde promoveerde onlangs op een dissertatie die als titel draagt ‘Flirten met God’. ‘Ook al bestaat er naar hun (d.w.z. de a-gelovigen, LvR) idee geen god en is er in het leven geen diepere zin, het verlangen naar de beleving van iets goddelijks of die diepere zin is er bij velen niet minder om.’ (Trouw, 6 mei 2011).

Gevoelstemperatuur

Religie, spiritualiteit, hangt in de lucht. Dat is ook wat Joep de Hart – onderzoeker bij het Sociaal Cultureel Planbureau – constateert. ‘Zeker, de grote kerken worden leger en grijzer, en traditionele christelijke geloofsinhouden vervagen „als oude bomen in de schemering. Dat is onmiskenbaar en ingrijpend. Maar betekent dit het verdwijnen van religie en religieuze interesses uit ons land? Om met het KNMI te spreken: de gevoelstemperatuur is anders.”’ (Reformatorisch Dagblad, 19 mei 2011).

Oordeel

De gevoelstemperatuur in een kerk als de Protestantse Kerk in Nederland is echter voor ds Wim Dekker, waar het gaat over de vraag hoe het er met de kerk voor staat, te hoog. Vrees ik. In zijn nieuwe boek ‘Marginaal en missionair. Kleine theologie voor een krimpende kerk’ geeft hij aan dat het in de kerk behoorlijk kil en koud is. Killer en kouder dan veel mensen denken. De snijwind van de secularisatie heeft ook de kerkmensen in zijn greep.

Dekker ziet de secularisatie als oordeel van God en de crisis waarin de kerk zich bevindt wordt niet voldoende gepeild. Met ‘opleuken’ van kerkdiensten en laagdrempeligheid komen we er niet. Daarmee krijgen we het lek niet boven. En een kerk waarin ‘duizend bloemen bloeien’ – een zgn. veelkleurige kerk, waarin voor ieder wat wils te vinden is -, daar moet Dekker ook niet veel van hebben. ‘De kern van de kerk is Christus. Daar kan ik niets anders van maken. Zo radicaal is nu eenmaal de Bijbelse boodschap. Als iemand in mijn kerk zegt dat hij ‘iets met Jezus heeft’, mag hij gerust doorzoeken. Ik zal hem niet wegsturen. Maar dit vind ik ervan, het gaat mij om de identiteit en niet om exclusiviteit.

Als de kerk haar identiteit in Christus niet hervindt, loopt zij verder leeg. Zonder Christus hou je een kerk als morele gemeenschap over. Of een organisatie waarin het draait om sociale contacten, maar daar zijn meer clubs van. Zo’n kerk is voor mij niet de moeite waard om voor te gaan.’ (Nederlands Dagblad, 29 april 2011).

Begraven

Heeft ds Wim Dekker het over de secularisatie als oordeel van God, zijn zoon dr Willem Maarten Dekker lijkt het nog wat zwaarder aan te zetten. W.M. Dekker hield voor de Confessionele Vereniging een lezing (13 april 2011) over het thema ‘missionair-kerkzijn’. Enkele citaten: ‘Er is reden om te denken dat het ergste nog komen moet.’ ‘Het heeft geen enkele zin om voor deze dingen je ogen te sluiten. Mijn probleem is ook dat ik soms die indruk wel krijg. Als er weer mooie folders vanuit de PKN binnenkomen, staan er op de voorkant altijd vrolijke, aantrekkelijke, jonge mensen je breed lachend aan te kijken. Dan denk ik: waar zitten ze nog? Ja, in mijn gemeente Mastenbroek, gelukkig. Ik ben er dankbaar voor. Maar wees realistisch. Er zijn genoeg gemeenten waar de meerderheid met de rollator naar de kerk komt. Wees eerlijk. De kerk wordt begraven. Dat is dus ook niet een project dat wij nu moeten gaan volbrengen. Wie dat denkt, zit nog vast in een maakbaarheidsdenken, geeft het primaat aan ons handelen in plaats van aan God. Het is veel basaler.

De kerk wordt begraven, en wij staan er bij. Blijkbaar is dat onze rol in Gods plan met deze wereld.’ ‘Wij moeten de lier aan de wilgen hangen voor een poosje, in plaats van gemaakt mooie versjes spelen om de mensen te trekken.’ (Voor de complete tekst van de lezing, zie: www. theologiaviatorum.web-log.nl).

Wie een beetje thuis is in theologenland zal het niet verbazen, dat prof. dr A. van de Beek het helemaal met de Dekkers eens is. De kerk moet maar even niet naar buiten treden, vindt hij. ‘Als we tot het inzicht komen hoezeer de kerk het saeculum (d.i. de huidige wereld, LvR) heeft verkozen boven de dingen die boven zijn, waar Christus is, dan is een tijd van diepe boete nodig en een tijd om de wegen des Heren weer te leren’, zegt hij in een lezing voor het Contactorgaan Gereformeerde Gezindte (waarvan de samenvatting is opgenomen in het Reformatorisch Dagblad, 13 mei 2011).

Toekomst

Nu ja, al met al, is het allemaal niet om vrolijk van te worden. Is er toekomst voor de Protestantse Kerk in Nederland?, werd ds Wim Dekker gevraagd. Zijn antwoord: ‘Niet zonder meer. Haar marginale positie is niet het probleem, maar de schraalheid van haar geloof. Alleen als er het bewustzijn ontstaat dat wij in Christus een schat van onuitsprekelijke waarde hebben ontvangen die we mogen doorgeven, blijft de Protestantse Kerk voortleven. (…)’ (Nederlands Dagblad, 29 april 2011).

Uw/jouw gemeente

Nu even wat dichter bij huis. Hoe is de gevoelstemperatuur als het om de Protestantse Gemeente / Hervormde Gemeente / Gereformeerde Kerk in uw / jouw woonplaats gaat?  Hoe ziet u / zie jij de toekomst van jouw gemeente? Is er naar uw/jouw mening een remedie tegen de neergang, de marginalisering van de kerk? Misschien kunt u / kan jij daarover eens wat aan het papier toevertrouwen en de lezers van Confessioneel en de website daar deelgenoot van maken. Erg benieuwd! 

Ds L(eo) van Rikxoort is predikant van de wijkgemeente rond de witte Lambertuskerk in Heemse-west, onderdeel van de protestantse gemeente Hardenberg-Heemse