In de afgelopen jaren hebben wij in de erediensten de Nieuwe Bijbel Vertaling beproefd. Veel mensen lezen deze Bijbelvertaling thuis. Tijdens catechisaties gebruiken we ook deze vertaling. Soms begrijpt men niet waarom we deze Bijbelvertaling niet vaker gebruiken in de eredienst. Want de Nieuwe Bijbel Vertaling is heel duidelijk en helpt ons om veel passages die vroeger moeilijk leesbaar waren te verstaan. Naar aanleiding van vragen die mij daarover bereiken leek het mij goed iets over Bijbelvertalingen te schrijven.

Statenvertaling

De Bijbelvertaling die in Nederland het langst is meegegaan, is de Statenvertaling.“Volgens besluit van de Synode-nationaal van Dordrecht in 1618-1619 werd door last van de Hoogmogende heeren Staten-Generaal” een speciale commissie belast met het vertalen van de Bijbel – uit de grondteksten. Deze vertaling, die in 1637 gereed kwam – heeft dienst gedaan tot 1951. Het was taalkundig een monument. Deze Bijbelvertaling heeft veel invloed gehad op de ontwikkeling van onze officiële taal. Nu moet u niet denken, dat er nooit iets aan de Nederlandse tekst veranderd is in die 300 jaar. Maar er werd geen groot onderzoek gedaan om tot een geheel nieuwe vertaling uit de grondtekst te komen. Er vonden slechts aanpassingen plaats. U begrijpt, dat het na die 300 jaar wel nodig was om - met alle kennis die men in de loop van die drie eeuwen verzameld had –nog eens grondig naar de Bijbeltekst te kijken.

NBG 1951

Zo kwam er in opdracht van het Nederlands Bijbel Genootschap in 1951 een zgn “nieuwe vertaling” tot stand.Aan deze vertaling lag een uitgebreide studie ten grondslag. Ook in andere landen was er inmiddels een herziening van de eerste Bijbelvertalingen in de landstaal tot stand gekomen. Nederland liep dus – internationaal gezien – met de ontwikkelingen mee.Er is in ons land veel verzet geweest tegen deze zgn “nieuwe vertaling”. Voor een deel kwam dit verzet voort uit gevoelsargumenten – het klònk zo anders, was dit nog wel het Heilige Boek?- voor een deel kwam het verzet ook voort uit theologische overwegingen. Zo kwam het woord “hel” op sommige plaatsen niet meer voor, maar was vervangen door het word “dodenrijk”. En ook het woord “verdoemenis” in Romeinen 8 was vervangen door “veroordeling”.  Was hiermee de ernst van het Woord van God niet verdwenen? Het verzet heeft lang geduurd, in sommige kringen is het verzet nooit opgegeven en duurt tot op heden voort. Er zijn nog altijd kerkelijke kringen die de “nieuwe vertaling” niet accepteren en aan de Statenvertaling vasthouden.

NBV 2004 en meer

Inmiddels is er na de “nieuwe vertaling” van 1951 een Nieuwe Bijbel Vertaling van 2004 gekomen. Deze vertaling kan met recht op een breed national draagvlak rekenen. De commissie die deze vertaling heeft aangeboden was breed samengesteld. Er hebben R-K, protestantse en Joodse geleerden meegedaan, taalkundigen en theologen. Dat is toch wel uniek in de geschiedenis van de Bijbelvertalingen. Want enkele tientallen jaren geleden kwam er in plaats van de R-K Petrus Canisius-vertaling – die in R-K kring  een vergelijkbaar gezag had als de Statenvertaling in protetstantse kringen – een Willibrordvertaling, die nog in 1995 is herzien. Werkelijk een mooie en leesbare vertaling. Zelfs gezaghebbende personen in ultra-gereformeerde hoek hebben grote waardering voor deze vertaling. En u weet ook, dat een Groot Nieuws Bijbel is verschenen. Deze vertaling werd door velen te populair bevonden (De Bijbel in omgangstaal). En toch was die Bijbel zeer leesbaar. Maar velen oordeelden, dat deze vertaling alleen geschikt was voor evangelisatiedoeleinden. Door de kerken is deze vertaling nooit helemaal serieus genomen als een alternatief voor de vertaling van 1951. De ontwikkelingen rond de Groot Nieuws Bijbel liepen parallel aan de ontwikkelingen in het buitenland. Uit evangelische kring kwam “Het Boek” op de markt. Dat is geen vertaling, er ligt geen grondige studie aan ten grondslag. En geen enkele kerk heeft deze weergave van de Bijbeltekst officieel erkend.

Toets

Nu is na al deze tussen-“oplossingen” een breed samengestelde commissie langdurig aan het werk geweest om de NBV tot stand te brengen, die in 2004 is gepresenteerd. De synode van de Protestantse Kerk in Nederland heeft deze Bijbelvertaling met dankbaarheid begroet en de plaatselijke gemeenten verzocht om het gebruik ervan in de erediensten te beproeven. Dit jaar zouden de plaatselijke gemeenten hun bevindingen doorgeven aan de classes. Dat is gebeurd en onze kerkenraden gaan door met “beproeven”. Dat betekent, dat we het gebruik in de komende tijd voortzetten of enigszins uitbreiden. Hoewel er gevoelsmatig ook iets overwonnen moet worden om deze vertaling te gebruiken in plaats van de vertaling 1951, is er toch veel waardering. Er is grondig vertaalwerk verricht. Inderdaad kan men bij bepaalde passages wel aarzelingen hebben, ook theologisch. Er is o.a. gezegd, dat de vertaling te “plat” is.

Naardense Bijbel

Nu is er inmiddels ook een “Naardense Bijbel” verschenen, het vertaalwerk van één man, ds P. Oussoren. Die vertaling komt aan de bezwaren tegen de “platte” vertaling tegemoet door een niet-alledaags woordgebruik. Het is een vertaling met een verfijnd literair karakter. Ik heb grote bewondering voor het werk van ds Oussoren. Echter, het bezwaar van deze vertaling is, dat hij te “elitair” is. Een exclusief gezelschap vindt deze vertaling prachtig, voor de massa is hij te moeilijk.

HSV

Ik wil graag iedereen in zijn of haar waarde laten. Maar het ware te wensen, dat wij allen van het verleden en uit de Bijbel hebben geleerd, dat wij niet een streepje voor hebben wanneer wij het net een beetje beter weten dan de eenvoudigen die God trouw willen zijn. Nu is er ook nog een commissie aan het werk, die zich bezighoudt met de “herziene Statenvertaling”. Alle vertalingen na de Statenvertaling zijn in zekere zin “herziene” Statenvertalingen. Zoals ik zoëven al aangaf, zijn er echter gemeenten waar sinds jaar en dag uit de Statenvertaling gelezen wordt. Men is het er over eens, dat de vertaling wel aan een “herziening” toe is, wat de verstaanbaarheid betreft.

Nu lijkt het erop, dat men niet opeens kan meedoen met de Nieuwe Bijbel Vertaling, omdat men altijd bezwaar heeft gehad tegen de vertaling van 1951 en dat men daarom komt met een eigen nieuwe vertaling. Maar de kennis die aanwezig is in de brede commissie van de Nieuwe Bijbel Vertaling wettigt m.i. niet, dat men nu werkt aan een “splinter”-vertaling HSV naast de NBV. Men zou er beter aan doen de eigen kennis en het eigen inzicht in te brengen in de werkzaamheden t.b.v. de NBV.

Veel

De herziene Willibrordvertaling voor de R-K, De vertaling van 1951 voor de behoudende hervormden, De NBV voor thuis en voor de meeste PKN-gemeenten, De herziene Statenvertaling voor bepaalde delen van de Gereformeerde Bond en de rechterflank van de Christelijke Gereformeerde kerk, De Naardense Bijbel voor de hoogkerkelijke gemeenten. Om nog maar te zwijgen van Het Boek en de Groot Nieuws Bijbel. Helaas kunnen we dit niet meer aan onze kinderen uitleggen en ook niet aan (buitenlandse) Bijbeldeskundigen. Kunnen we het voor de Here God verantwoorden?

Ook op het gebied van de Bijbelvertalingen zijn wij een verdeeld volk. Dat komt de opbouw van de christelijke gemeenten niet ten goede.

Ds. M. Zoeteweij is predikant van de hervormde gemeente te Heerde. Hiij schreef dit artikel in het gemeenteblad Hervormd Heerde, d.d. 21 augustus 2009. Op verzoek van de webredactie kon het nu op de S&B site worden geplaatst.