Verslag van de Nationale Herdenkingsbijeenkomst 500 jaar Calvijn op 30 mei 2009 in de Grote Kerk Dordrecht

door Jonathan Weegink

Hoe dichter bij Dordt…

Zaterdag 30 mei was ik samen met de algemeen secretaris van de confessionele stichting Schrift en Belijden bij de Nationale Herdenking van het 500ste geboortejaar van de reformator Johannes Calvijn. Naast (synodale) vertegenwoordigers van diverse kerkgenootschappen, waren minister-president Balkenende, een aantal ministers, staatssecretarissen en Eerste en Tweede Kamerleden aanwezig. En er bleek veel belangstelling vanuit kerk en samenleving. Als opmaat voor Pinksteren liep de Grote Kerk vol. De herdenking vond vanaf 19.30 uur plaats in de imposante ‘Dordtse Dom’, waar in 1619 de slotverklaring van de Synode van Dordrecht werd voorgelezen. Echt een nationale kerk, die gelukkig nog steeds voor de eredienst in gebruik is. Op het programma stonden vier lezingen en de prijsuitreiking van een opstelwedstrijd onder jongeren. Het geheel werd afgewisseld met kwalitatief hoogstaande muziek.

Balkenende

Na de opening door burgemeester Bandell werd de eerste lezing verzorgd door mr. dr. Jan Peter Balkenende over ‘Calvijn na 500 jaar’. De CDA-premier gaf aan verbaasd te zijn over de grote media-aandacht voor dit Calvijnjaar, die in schril contrast staat met het 400ste gedenkjaar toen er amper aandacht aan werd besteed. Neo-calvinisten als Abraham Kuyper en Herman Bavinck waren in 1909 niet eens bij de officiële herdenking. Balkenende verklaarde de omslag door de grote behoefte aan houvast en normbesef in onze huidige samenleving. De balans is zoek, de immateriële kant is de laatste decennia verwaarloosd. De minister-president (‘ik ben een calvinist en leef uit het gereformeerd beginsel’) gaf aan dat Calvijns nadruk op persoonlijke verantwoordelijkheid voor God en de maatschappij voor hem een grote bron van inspiratie is. De eigen verantwoordelijkheid van mensen moet worden benadrukt en vergroot, de verstoorde balans moet worden hersteld. 500 jaar Calvijn wint het glansrijk van 200 jaar Darwin. “Calvijn (volgens sommigen de Obama van de 16e eeuw) is na 500 jaar nog springlevend”, zo beëindigde hij zijn spitse voordracht die zeker niet van humor gespeend was.

De volledige toespraak van Balkenende kunt u hier nalezen.

Selderhuis

Prof. dr. Herman Selderhuis (kerkhistoricus aan Theologische Universiteit Apeldoorn en als voorzitter samen met secretaris-speaker dr. William den Boer aan het hoofd van het herdenkingscomité) hield een lezing over de betekenis van Calvijn voor de Nederlandse kerk en theologie. Hij begon met de vraag ‘van welke kerk zou Calvijn vandaag de dag lid zijn?’ en eindigde met: ‘daar waar nog heel wat ge-re-formeerd moet worden’. Selderhuis noemde in kort bestek 7 kenmerken van Calvijns kerk:

1. De prekende kerk (warm, gevoelig, niet schreeuwend, om de mensen tot het heil in Christus te brengen)
2. De sprekende kerk (profetisch t.o.v. overheid en volk)
3. De zelfstandige en vrije kerk (ze komt uit boven systemen en vijanden)
4. De (mensen)zoekende kerk (ouderlingen en diakenen zoeken hen die er nog niet of niet meer zijn)
5. De zorgende kerk (de moeder die de kinderen van God baart, voedt en opvoedt; ‘daarom fietsen jullie door weer en wind naar de catechisatie’)
6. De veranderende kerk (flexibel wat haar organisatie betreft, ‘in Nederland zijn de rooms-katholieken ook calvinistisch’)
7. De zingende kerk (psalmgezang, maar ook voor een gezang niet bang, de bundels mee om antwoord te geven. ‘Je kunt ze op straat nog horen! Het wordt dan trouwens hoog tijd om zelf naar binnen te gaan’.)

Jongeren voor Calvijn

Na deze lezing werden in drie categorieën de prijswinnaars bekendgemaakt van een landelijke opstelwedstrijd onder jongeren, uiteraard over Calvijn. De drie winnaars Eirène Kapteijns (11, Rhenen), Marije van Braak (14, Veenendaal) en Joanne Meerveld (16, Hasselt) kregen elk een tweedaagse reis naar het Genève van Calvijn. De winnende opstellen kunt u o.a. lezen op: www.xistinchrist.nl en www.yord.nl

Muziek

De lezingen werden afgewisseld met prachtige muziek. Het ensemble Camerata Trajectina bracht een aantal psalmen en geestelijke liederen uit de Nederlandse muziek van de middeleeuwen tot de Gouden Eeuw ten gehore. En Cor Ardesch speelde reformatorische en eigentijdse bewerkingen van psalmen op het majestueuze kerkorgel en het Bachorgel in de Mariakapel.

Kuiper

Prof. dr. Roel Kuiper (hoogleraar reformatorische wijsbegeerte, docent politieke filosofie en senator voor de CU) stond stil bij de betekenis van Calvijn voor de Nederlandse politiek. ‘Bezielde vrijheid’ was een van Calvijns grondtonen, zowel binnen als buiten de kerk, zo betoogde hij. Vrijheid wordt niet gekenmerkt door de Verlichting van de 18e eeuw. Libertas vraagt de beademing van het evangelie, anders wordt het destructief. Bezielde vrijheid gaat verder dan individuele vrijheid en richt zich ook tot God en tot mensen onderling. Calvijn was geen politicus of bestuurder, benadrukte Kuiper. Maar zijn notie van vrijheid heeft grote invloed gehad op het staatsbestel van ons land en van andere landen, zoals de Verenigde Staten van Amerika. ‘We mogen in de zoektocht van vandaag de geestelijke erfenis niet wegmoffelen. De gemeenschap vraagt om een vaste basis’.

Kennedy

De vierde en laatste lezing was van prof. dr. James Kennedy (van oorsprong Amerikaan en nu hoogleraar in de Nederlandse geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam) over de betekenis van Calvijn voor de Nederlandse cultuur en samenleving. Kennedy betoogde dat Calvijns geestelijke erfenis veel invloed heeft, hoewel deze invloed niet gemakkelijk is aan te tonen. Het gereformeerd smaldeel is maar klein gebleven, maar het zaad komt overal. Te vaak is en wordt er over het calvinisme in karikaturen gesproken: calvinisten zouden sobere, zuinige en rechtlijnige mensen zijn. ‘A Dutch way of life is het prat gaan op de C-factor’. Een belangrijke invloed van het calvinisme is volgens Kennedy het ‘moreel activisme’ heden ten dage. Daarmee doelt hij op het grote aantal mensen en maatschappelijke organisaties dat zich belangeloos inzet voor een betere samenleving. Kennedy benadrukte Calvijns liefde voor het Oude testament en de derde betekenis van de Wet: wie gelooft, uit zijn dankbaarheid voor God en doet dat door zijn leven te ordenen naar de geboden die heilzaam zijn voor ieder mens in de samenleving. “Het is nodig om de grote betekenis van deze Fransman naar diepte te vertalen in een land dat hem nog schatplichtig is”.

Slot

De herdenking werd besloten met een kort dankgebed en indringende voorbede door ds. M. Golverdingen. ‘Beter met God dan zonder God in het leven’, klonk in zijn intenties door. Selderhuis wees in zijn afscheidswoord op de nu al begonnen voorbereiding van Refo 2017 (de 500ste herdenking van de Kerkhervorming) en nodigde Balkenende speels uit om zo mogelijk ook dan als premier het woord te voeren. Daarna was er in de consistorie gelegenheid voor de genodigden om elkaar informeel te ontmoeten. Ook kon de onlangs door koningin Beatrix geopende Calvijnexpositie in de kerk worden bekeken.

Drs. G.J.J. (Jonathan) Weegink (1978) was beleidsmedewerker bij de Tweede Kamerfractie CDA en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en is momenteel beleidsmedewerker- belangenbehartiger voor de ANWB. Hij is gemeenteraadslid voor het CDA in Katwijk ZH en betrokken bij de Hervormde gemeente Katwijk aan Zee.