In de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) is een gesprek gaande over de doop. In lijn hiermee verscheen een rapport over de doopgedachtenis als nieuw ritueel in de kerk. Dit naast de gebruikelijke doop van kinderen van gelovige ouders of van volwassenen die voor het eerst toetreden tot een christelijke geloofsgemeenschap.

Achter het nieuwe ritueel zit ,,het verlangen naar tastbare ervaring van het heil'', aldus het kerkelijke rapport.

Verder ,,speelt de behoefte aan activiteit van de gelovige een rol''. Er komt een nieuwe generatie op die ,,een tekort ervaart'' waar het gaat om ,,lijfelijk in beweging komen''. ,,In een ritueel van doopgedachtenis wordt aan deze lijfelijkheid een zinvolle plaats gegeven.''

Op de achtergrond staat een toenemende vraag naar doop door onderdompeling bij volwassen gelovigen die als kind al gedoopt zijn. Vanuit een kerk waar de kinderdoop toegepast wordt, zoals de PKN, wijken mensen daarvoor uit naar bijvoorbeeld een evangelische gemeente. Het Evangelisch Werkverband binnen de PKN heeft in 2000 gevraagd om ruimte voor een 'doopbevestiging' door onderdompeling.

Het jongste rapport kiest nadrukkelijk voor het begrip 'doopgedachtenis', waarbij ,,elke associatie van 'gedoopt worden' achterwege moet blijven''. Uitgangspunt is dat de kerk vasthoudt aan het dopen van kinderen, en dat een doop eenmalig in iemands leven plaatsvindt. Er is ,,geen ruimte voor een tweede doop''.

Waterhandeling
Een ,,tastbare ervaring met water'' voor iemand die al gedoopt is, zou wel mogen. Een ambtsdrager nodigt de persoon dan uit zelf de 'waterhandeling' te verrichten. Bijvoorbeeld door met het water uit de doopvont een kruis te maken op voorhoofd, borst en schouders, als teken van het beamen van de doop.

Een doopgedachtenis zou een optie zijn wanneer iemand die als kind is gedoopt, openbare belijdenis van zijn geloof aflegt of na een tijd van vervreemding terugkeert in de kerk, aldus het rapport. Als het rapport wordt aangenomen, laat de Protestantse Kerk een of meerdere modellen hiervoor uitwerken.

Het rapport wijst ook op een 'doopgedachtenis in de paasnacht', waarvoor in de PKN al een liturgische vorm beschikbaar is. Daaraan kunnen alle aanwezigen die ooit gedoopt zijn, meedoen.

Het gebruik van wijwater bij de ingang van een rooms-katholieke kerk wordt eveneens genoemd. ,,Wie zich bekruist met wijwater vraagt om reiniging van zijn zonden. Het wijwater verwijst zo naar de doop. Nagegaan moet worden hoe en op welke wijze dit gebruik binnen onze protestantse traditie een plaats zou kunnen krijgen.''

Ouders kunnen er niet toe worden gedwongen hun kinderen te laten dopen, stelt het rapport vast. ,,Zij kunnen er ook voor kiezen hun kind niet te dopen. De overweging kan daarbij zijn, dat zij liever hun kinderen helpen te zijner tijd zelf de keuze te maken om gedoopt te worden.''

In nogal wat PKN-gemeenten kan het kind dan wel gezegend worden. ,,Dit ritueel'', zegt het rapport, ,,mag niet gaan lijken op een 'doop zonder water.''